Manh mối từ những bức ảnh hơn nửa thế kỷ
Nghi vấn về một khu mộ tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP.HCM bắt đầu được chú ý từ các tư liệu do KTS Nguyễn Xuân Thắng cùng nhóm nghiên cứu thu thập trong nhiều năm.
Khu vực này trước đây là nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, còn được gọi là nghĩa địa Đô Thành. Theo các tư liệu được đối chiếu, nơi đây có thể từng là điểm chôn cất tập thể sau các trận đánh trong dịp Tết Mậu Thân năm 1968.
Từ năm 2018 đến 2026, nhóm nghiên cứu lần lượt phát hiện ba bức ảnh liên quan đến khu vực nghi có rãnh chôn tập thể. Trong ảnh xuất hiện nhiều dấu mốc có thể kiểm chứng như tháp nước, các dãy nhà trong cư xá Bắc Hải, hướng đường và khu vực nghĩa trang cũ.
Những chi tiết này trở thành cơ sở ban đầu để nhóm nghiên cứu định vị lại không gian cũ của nghĩa địa Đô Thành trên bản đồ TP.HCM hiện nay.
Đối chiếu không ảnh, bản đồ và ảnh vệ tinh hiện đại
Để xác định vị trí nghi có mộ tập thể, nhóm nghiên cứu đã sử dụng nhiều nguồn tư liệu khác nhau.
Các nguồn chính gồm ảnh vệ tinh chụp trong giai đoạn 1968-1972, không ảnh do quân đội Pháp chụp năm 1951, cùng ảnh vệ tinh hiện đại của các năm 2002 và 2024. Bên cạnh đó, nhóm còn đối chiếu với bản đồ Sài Gòn Đô Thành các năm 1958, 1961, 1963, 1966 và một số bản đồ sau năm 1975.
Từ quá trình chồng xếp bản đồ cũ với ảnh vệ tinh hiện tại, nhóm nghiên cứu xác định khu vực nghĩa địa Đô Thành trước đây tương ứng với một phần công viên Lê Thị Riêng ngày nay. Các mốc quan trọng được sử dụng để đối chiếu gồm đường Bắc Hải, Nguyễn Giản Thanh, Trường Sơn và Cách Mạng Tháng 8.
Theo nhóm nghiên cứu, người chụp các bức ảnh năm 1968 nhiều khả năng đứng trong khu vực nghĩa địa, quay lưng về phía đường Lê Văn Duyệt, nay là đường Cách Mạng Tháng 8. Thời điểm chụp được xác định vào khoảng 8-10h sáng ngày 12/2/1968.
Ba khu vực nghi là rãnh mộ tập thể
Sau nhiều bước xử lý tư liệu, nhóm nghiên cứu khoanh vùng được ba vị trí nghi là rãnh chôn tập thể trong công viên Lê Thị Riêng.
Các khu vực này có diện tích ước tính từ khoảng 500 m² đến 1.200 m², nằm gần khu vực hồ câu cá và phía sau nhà truyền thống trong công viên. Khi đối chiếu với vị trí thủy đài, đường Nguyễn Giản Thanh và các công trình xung quanh, nhiều góc nhìn được cho là trùng khớp với tư liệu ảnh cũ.
KTS Nguyễn Xuân Thắng cho biết nhóm đã dành khoảng 8 năm nghiên cứu hình ảnh, chuyển đổi hệ quy chiếu và đối chiếu nhiều lớp dữ liệu khác nhau. Mục tiêu là xác định vị trí nghi có rãnh chôn với sai số thấp nhất, qua đó hỗ trợ cơ quan chức năng trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Lời kể của nhân chứng củng cố thêm giả thuyết
Không chỉ dựa trên tư liệu ảnh và bản đồ, nghi vấn về khu mộ tập thể còn được củng cố bởi lời kể của nhiều nhân chứng từng sống gần nghĩa địa Đô Thành.
Theo các nhân chứng, việc chôn cất tập thể diễn ra vào buổi sáng, sau Tết Mậu Thân năm 1968. Thời điểm này tương đồng với mốc thời gian mà nhóm nghiên cứu xác định từ ảnh tư liệu.
Nhiều người cho biết khu vực chôn cất nằm gần nhà xác của nghĩa trang cũ. Nếu đối chiếu với hiện trạng công viên Lê Thị Riêng, vị trí này tương ứng với khu vực phía sau nhà truyền thống, gần các vị trí được nhóm nghiên cứu khoanh vùng.
Một số nhân chứng kể lại rằng thi thể được chở đến bằng xe tải quân sự, xe cứu hỏa và phương tiện của chính quyền Sài Gòn cũ. Những chi tiết này được cho là phù hợp với hình ảnh phương tiện xuất hiện trong các bức ảnh chụp năm 1968.
Ông Nguyễn Thành Phước, một nhân chứng từng sống gần khu vực nghĩa trang, cho biết khi còn nhỏ ông đã chứng kiến cảnh chôn cất tập thể tại đây. Theo lời kể, khu vực này khi đó có nhiều thi thể không còn nguyên vẹn, một số bị cháy đen, có dấu hiệu đã để trong thời gian dài.
Một nhân chứng khác, ông Nguyễn Tuấn Nhã, nhớ lại từng nhìn thấy trên một số thi thể có vật dụng liên quan đến chiến đấu. Trong khi đó, ông Phan Văn Mưa, người từng làm bảo vệ công viên Lê Thị Riêng từ năm 1987, cho biết trong quá trình đào hồ nước, đơn vị thi công từng phát hiện xương người, quần áo, dép cao su, băng đạn và một quả lựu đạn.
Những lời kể này chưa thể thay thế kết luận khoa học, nhưng là dữ liệu quan trọng giúp cơ quan chức năng có thêm căn cứ khi khảo sát thực địa.
Cơ quan chức năng đánh giá có cơ sở khoa học
Tại hội thảo xác minh thông tin về khu mộ tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng, nhiều căn cứ từ tư liệu, nhân chứng và khảo sát thực địa đã được đưa ra thảo luận.
Đại diện Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam đánh giá hồ sơ nghiên cứu được xử lý công phu, có sử dụng nhiều phương pháp hiện đại. Vị trí ba rãnh mộ nghi vấn gần nhà truyền thống, khu trò chơi thiếu nhi và hồ câu cá được nhận định là có cơ sở khoa học để tiếp tục kiểm chứng.
Kết hợp với tài liệu lịch sử và hồ sơ liên quan, khu vực này được cho là có khả năng liên quan đến nơi chôn cất khoảng 900 liệt sĩ. Tuy nhiên, con số và danh tính cụ thể vẫn cần được xác minh thông qua công tác khai quật, giám định và quy tập chính thức.
Trước mắt, cơ quan chuyên môn kiến nghị thăm dò khu vực rãnh mộ có diện tích khoảng 500 m². Sau đó, tùy kết quả thực tế, việc khảo sát có thể được mở rộng sang các vị trí còn lại.
TP.HCM chuẩn bị kế hoạch khai quật
Sau quá trình thu thập thông tin, khảo sát và tổ chức hội thảo chuyên môn, TP.HCM đang xây dựng kế hoạch khai quật khu vực nghi có mộ tập thể tại công viên Lê Thị Riêng.
Việc triển khai dự kiến do Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phối hợp cùng các đơn vị liên quan thực hiện. Công tác này cần được tiến hành thận trọng, đúng quy trình, vừa bảo đảm yếu tố khoa học, vừa thể hiện sự tri ân đối với các liệt sĩ đã hy sinh.
Nếu kết quả khai quật xác nhận sự tồn tại của các rãnh mộ tập thể, đây sẽ là phát hiện có ý nghĩa đặc biệt trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại TP.HCM sau nhiều thập kỷ.
Vì sao vụ việc được dư luận quan tâm?
Nghi vấn về hố chôn 900 liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng không chỉ là câu chuyện lịch sử, mà còn liên quan trực tiếp đến công tác đền ơn đáp nghĩa và trách nhiệm với những người đã hy sinh.
Điểm đáng chú ý là các nguồn dữ liệu đang có sự giao thoa khá rõ: ảnh tư liệu, bản đồ cũ, không ảnh, ảnh vệ tinh hiện đại và lời kể nhân chứng đều cùng hướng về một khu vực nghi vấn.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, cần tiếp tục sử dụng cách diễn đạt thận trọng. Đây vẫn là khu vực “nghi có mộ tập thể”, chưa phải kết luận cuối cùng. Kết quả chính thức sẽ phụ thuộc vào quá trình khai quật, giám định và xác minh của cơ quan chức năng.
Kết luận
Từ những tư liệu kéo dài hơn nửa thế kỷ, nghi vấn về hố chôn tập thể tại công viên Lê Thị Riêng đang dần có thêm cơ sở để làm rõ. Các nghiên cứu bằng không ảnh, bản đồ, ảnh vệ tinh cùng lời kể của nhân chứng đã giúp khoanh vùng ba vị trí nghi là rãnh mộ.
Việc TP.HCM chuẩn bị kế hoạch khai quật là bước quan trọng để xác minh sự thật lịch sử, đồng thời góp phần tìm kiếm, quy tập và tri ân các liệt sĩ đã hy sinh trong Tết Mậu Thân 1968.
